Năm nay có hai cách giải thích vì sao ngành công nghệ sa thải nhiều người. Cách thứ nhất: AI đang làm thay việc của người lao động; nhiều hãng viết thẳng như vậy trong thư gửi cổ đông và thông báo nội bộ. Cách thứ hai: AI chỉ là lý do nghe dễ chịu hơn cho việc cắt chi phí và sửa lỗi đã tuyển quá nhiều người. Bài này dùng số liệu từ 1/1 đến 6/11/2026 để xem mỗi cách đúng đến đâu.
Kết luận của tôi dè dặt hơn cả hai cách đó, gồm ba ý. Một, các công ty công nghệ Mỹ sa thải nhiều hơn năm ngoái, còn các ngành khác sa thải ít đi. Hai, doanh nghiệp ở mọi ngành nêu AI làm lý do sa thải nhiều nhất vào tháng 5, rồi gần như thôi nhắc; số liệu này phản ánh cách doanh nghiệp giải thích, không phải nguyên nhân. Ba, Microsoft vừa sa thải vừa chi mua tài sản và thiết bị trong quý gần nhất gấp 2,0 lần cùng kỳ năm trước; ba hãng lớn khác dự kiến chi hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng. Nhưng bằng chứng rằng AI đã làm thay việc của chính những người bị sa thải thì còn ít. Chỗ nào chưa chắc, tôi nói rõ tại chỗ.
Ngành công nghệ Mỹ sa thải nhiều hơn năm ngoái, trong khi các ngành khác sa thải ít đi
Ở Mỹ, số liệu sa thải theo từng tháng thường được dẫn từ Challenger, Gray & Christmas, một công ty tư vấn việc làm chuyên đếm số việc làm mà doanh nghiệp Mỹ công bố sẽ cắt. Từ tháng 1 đến hết tháng 10, các công ty công nghệ đã công bố cắt 171.501 việc làm, tăng 21% so với 141.159 việc làm cùng kỳ năm 2025. Mười tháng này đã vượt cả năm 2025 (154.445 việc làm) và chiếm 28% số việc làm bị cắt ở Mỹ. Trong khi đó, tổng của mọi ngành là 617.189 việc làm, ít hơn 44% so với 1.099.500 việc làm.
Mức giảm 44% cần một lưu ý. Năm ngoái các cơ quan chính phủ Mỹ công bố cắt 307.638 việc làm, năm nay chỉ 23.049 việc làm. Không tính khối chính phủ, các ngành còn lại giảm 25% chứ không phải 44%: vẫn giảm, nhưng ít hơn nhiều so với con số hay được trích. Tôi tự tính phép trừ này từ số của Challenger. Đây là số việc làm được công bố cắt, chưa phải số người đã mất việc.
Ngành công nghệ Mỹ cắt nhiều việc làm hơn năm trước, tổng mọi ngành thì giảm
Số việc làm doanh nghiệp Mỹ công bố sẽ cắt, từ tháng 1 đến tháng 10 mỗi năm. Mỗi vạch = 20.000 việc làm; vạch nét đứt là phần của khối chính phủ.
Mô tả ngắn: ngành công nghệ tăng từ 141.159 việc làm lên 171.501 việc làm; tổng mọi ngành giảm từ 1.099.500 việc làm xuống 617.189 việc làm, trong đó khối chính phủ giảm từ 307.638 việc làm xuống 23.049 việc làm.
Xem bảng số liệu
| Nhóm | Năm 2025 | Năm 2026 |
|---|
Nguồn: Challenger, Gray & Christmas, báo cáo tháng 10/2026; phần mọi ngành trừ chính phủ do tác giả tính. Truy cập 6/11/2026.
Challenger đếm số việc làm doanh nghiệp Mỹ công bố sẽ cắt, không đếm số người đã thật sự nghỉ việc. Năm 2025 khối chính phủ cắt rất nhiều, nên mức giảm chung năm nay một phần chỉ do năm trước có số cao bất thường.
Năm 2026 chưa phải năm kỷ lục, nhưng có vài đợt sa thải rất lớn
Trên toàn thế giới, layoffs.fyi, trang web theo dõi sa thải công nghệ do cộng đồng góp dữ liệu, ghi nhận 128.536 người bị sa thải tại 299 công ty tính đến 10/9. Số này đã vượt năm 2025 (122.606 người), nhưng thấp hơn năm 2024 (152.922 người), năm 2022 (165.269 người) và kém xa năm 2023 (265.660 người). Tôi lấy số qua bản tổng hợp của Second Talent. Số thật có thể cao hơn, vì 120 mục trong số 333 mục của năm 2026 không ghi số người.
Số người bị sa thải năm 2026 đã vượt năm 2025, nhưng ít hơn ba năm trước đó
Số người bị sa thải trong ngành công nghệ toàn cầu mỗi năm, theo layoffs.fyi (số liệu Second Talent lấy ngày 10/9). Năm 2026 mới tính đến 10/9. Mỗi vạch = 5.000 người.
Mô tả ngắn: 165.269 người năm 2022, 265.660 người năm 2023, 152.922 người năm 2024, 122.606 người năm 2025 và 128.536 người năm 2026 tính đến 10/9.
Xem bảng số liệu
| Năm | Số người bị sa thải |
|---|
Nguồn: Second Talent, tổng hợp từ layoffs.fyi đến 10/9/2026 (nguồn thứ cấp). Truy cập 6/11/2026.
Các số này có thể còn bị sửa. Với năm 2025, biểu đồ dùng số của Second Talent; hai nguồn khác ghi 124.636 người (Reuters) và 122.549 người (NerdWallet). Đỉnh cột 2026 vẽ nhạt vì số liệu chỉ tính đến 10/9.
Vài đợt sa thải lớn quyết định diễn biến từng tháng của năm 2026. Tháng 1 có 25.183 người, phần lớn từ Amazon, nơi 16.000 người ở khối văn phòng bị sa thải (theo TheWrap và báo Spokesman-Review). Tháng 6 có 26.460 người, phần lớn ở Oracle với 21.000 người. Oracle không công bố số này; layoffs.fyi tự suy ra từ mức giảm số nhân viên trong báo cáo thường niên. Trang tài chính NerdWallet lại ghi 30.000 người. Tôi giữ cả hai: số 21.000 người kiểm tra được, còn NerdWallet không dẫn nguồn.
Vì layoffs.fyi được sửa liên tục, số của năm nay cũng đổi tuỳ lúc lấy. Với quý I, trang thống kê Statista (12/5) dẫn khoảng 81.700 người, nhưng cộng ba tháng đầu trong số liệu Second Talent (10/9) chỉ được 53.230 người. Reuters (20/5) viết năm nay đã có hơn 111.000 người bị sa thải, nhưng cộng đến hết tháng 5 trong số liệu Second Talent chỉ được 82.557 người. Tôi chưa giải thích được; có thể layoffs.fyi đã sửa hoặc xoá mục về sau. Vì vậy, nhận xét “năm 2026 thấp hơn 2022 và 2024” chỉ đúng với số liệu lấy ngày 10/9, và có thể đổi.
Tháng 1 và tháng 6 cao nhất năm 2026 vì hai đợt sa thải của Amazon và Oracle
Số người bị sa thải trong ngành công nghệ toàn cầu năm 2026, theo tháng công bố, theo layoffs.fyi. Tháng 9 mới tính đến 10/9. Mỗi chấm = một tháng.
Mô tả ngắn: tháng 1 có 25.183 người và tháng 6 có 26.460 người bị sa thải, là hai tháng cao nhất; phần lớn các tháng còn lại thấp hơn nhiều.
Xem bảng số liệu
| Tháng | Số người bị sa thải |
|---|
Nguồn: Second Talent, tổng hợp từ layoffs.fyi đến 10/9/2026 (nguồn thứ cấp). Truy cập 6/11/2026.
Số liệu dừng ở 10/9/2026, nên tháng 9 chưa đủ tháng và chưa có tháng 10. Chấm rỗng là tháng chưa đủ số liệu. Số của tháng 6 gồm Oracle, do layoffs.fyi suy ra từ mức giảm số nhân viên.
Lý do “AI” trong thông báo sa thải tăng đến tháng 5, rồi gần như biến mất
Challenger còn ghi lý do doanh nghiệp nêu khi công bố cắt giảm. Phần cuộn dưới đây theo dõi từng tháng số việc làm bị cắt với lý do “trí tuệ nhân tạo” (AI), đặt cạnh tổng của mọi ngành. Số có lý do AI cũng tính cho mọi ngành: ngân hàng, bán lẻ hay sản xuất cũng nêu AI. Mỗi thẻ làm nổi bật một đoạn của biểu đồ.
Việc làm bị cắt với lý do AI đạt đỉnh vào tháng 5, rồi giảm gần hết
Số việc làm doanh nghiệp Mỹ công bố cắt mỗi tháng năm 2026, mọi ngành: tổng với mọi lý do, và phần nêu lý do AI (cũng tính cho mọi ngành, không riêng công nghệ). Th = tháng; vòng rỗng = số do tác giả suy ra.
Mô tả ngắn: số việc làm bị cắt với lý do AI, tính cho mọi ngành, tăng từ 7.624 việc làm trong tháng 1 lên 38.579 việc làm trong tháng 5, rồi giảm còn 1.265 việc làm trong tháng 10.
Xem bảng số liệu
| Tháng | Tổng mọi ngành | Có lý do AI (mọi ngành) |
|---|
Nguồn: Challenger, Gray & Christmas, báo cáo tháng 2 và tháng 4 đến tháng 10/2026; số có lý do AI của tháng 1 và tháng 3 do tác giả suy ra từ số cộng dồn từ đầu năm. Truy cập 6/11/2026.
Năm nay, AI được nêu làm lý do sa thải nhiều hơn hẳn năm 2025
Đến hết tháng 10, doanh nghiệp Mỹ nêu AI làm lý do khi công bố cắt 121.401 việc làm, khoảng 20% tổng số việc làm bị cắt, tính cho mọi ngành. Cả năm 2025 con số này là 54.836 việc làm, nên năm nay đã gấp 2,2 lần.
Từ tháng 1 đến tháng 4, việc làm bị cắt với lý do AI tăng lên
Số việc làm bị cắt với lý do AI tăng từ 7.624 việc làm trong tháng 1 lên 21.490 việc làm trong tháng 4. Tôi chưa tìm được báo cáo tháng 1 và tháng 3, nên tự suy ra hai số này từ số cộng dồn và vẽ bằng vòng rỗng.
Tháng 5, việc làm bị cắt với lý do AI lên mức cao nhất
Tháng 5 có 38.579 việc làm bị cắt với lý do AI, bằng 40% tổng số việc làm bị cắt của mọi ngành trong tháng (97.006 việc làm). Đây là mức cao nhất kể từ khi Challenger bắt đầu ghi lý do này, năm 2023.
Từ tháng 6 đến tháng 10, lý do AI giảm dần và lý do kinh tế vượt lên
Tháng 10 chỉ còn 1.265 việc làm bị cắt với lý do AI, trên tổng 43.994 việc làm của mọi ngành. Lý do “tình hình thị trường và kinh tế” đã đứng đầu hai tháng liền. Từ đầu năm, lý do này được nêu cho 130.531 việc làm, nhiều hơn lý do AI.
The reasons employers give have shifted from technology to the economy.
Tạm dịch: Lý do doanh nghiệp đưa ra đã chuyển từ công nghệ sang kinh tế.
Andy Challenger, Challenger, Gray & Christmas, báo cáo tháng 10/2026
Đường này cho biết doanh nghiệp giải thích ra sao, không cho biết nguyên nhân thật. Nếu AI thật sự đang làm thay việc của người lao động, vì sao doanh nghiệp thôi nhắc AI nhanh như vậy? Có thể các đợt sa thải mùa xuân đã được quyết từ trước. Có thể các hãng ngại bị gắn với chuyện “AI cướp việc”. Cũng có thể khó khăn kinh tế đã thật sự nổi lên. Tôi không có số liệu để biết khả năng nào đúng, nên không dùng đường này để khẳng định hay bác bỏ chuyện AI thay người.
Nhãn “AI” của layoffs.fyi theo cách báo chí mô tả, nên rộng hơn lời các công ty. Bản tổng hợp của Second Talent xếp 92.713 người vào nhóm “liên quan AI”, tức 72% tổng số, so với 29% năm 2025. Chính Second Talent cho biết nhóm này gồm cả đợt sa thải tháng 1 của Amazon, dù thông báo của Amazon nói về cấp quản lý và thủ tục.
Mười lăm đợt sa thải năm 2026, mỗi hãng giải thích một kiểu
Từng hãng giải thích rất khác nhau. Block, Cloudflare và Snap nói thẳng AI là lý do. Atlassian, Intuit và Microsoft nói AI là một phần lý do, không phải toàn bộ. monday.com nói rõ đợt sa thải không nhằm thay người bằng AI. Amazon muốn giảm cấp quản lý và thủ tục, Uber muốn giảm các tầng quản lý. Với Dell, Oracle, Canva và Wix, các nguồn tôi mở được không có lý do do chính hãng nêu. Báo chí gắn Oracle với AI; trang tin Tech.co nhắc đợt sa thải của Wix cạnh một báo cáo lợi nhuận yếu.
Mười lăm đợt sa thải năm 2026, xếp từ lớn đến nhỏ, kèm lời giải thích nguyên văn
Số người lấy theo nguồn ghi ở từng dòng. Mỗi vạch = 1.000 người; vạch rỗng = lời mời nghỉ việc, hoặc phần chênh giữa hai nguồn. Lý do là câu trích từ nguồn đã lưu, kèm bản tạm dịch.
-
Microsoft (đề nghị nghỉ việc tự nguyện)
26/10/2026
60.000 người được mời
Nguồn không nêu lý do
“It also gives participating organisations another way to adapt their workforce to changing needs.”
Tạm dịch: Chương trình cũng cho các bộ phận tham gia thêm một cách để điều chỉnh nhân sự khi nhu cầu thay đổi.
Đây là lời mời nghỉ việc tự nguyện cho nhân viên đủ điều kiện, chưa phải sa thải. Chưa rõ bao nhiêu người nhận lời.
Nguồn: Asia News Network, bản trích qua công cụ đọc trang, chưa đối chiếu từng chữ
-
Oracle
năm tài chính kết thúc 5/2026
21.000 người đến 30.000 người
Nguồn không nêu lý do
“amid expensive AI push”
Tạm dịch: giữa lúc hãng tốn nhiều tiền để đẩy mạnh AI.
Báo chí gắn đợt sa thải với AI (câu trích là tiêu đề bài báo); trong các nguồn tôi mở được, Oracle không nêu lý do. Số người là mức giảm nhân sự trong báo cáo thường niên. NerdWallet ghi con số cao hơn, ở đầu phần vạch rỗng.
Nguồn: BusinessToday, trích tiêu đề báo
-
Amazon
28/1/2026
16.000 người
Nêu lý do khác
“reducing layers, increasing ownership, and removing bureaucracy”
Tạm dịch: giảm bớt cấp quản lý, tăng quyền tự chủ và bỏ bớt thủ tục.
Thư nội bộ nói về việc giảm cấp quản lý và thủ tục, không nhắc đến AI.
Nguồn: TheWrap, trích thư nội bộ
-
Dell
năm tài chính kết thúc 30/1/2026
11.000 người
Nguồn không nêu lý do
“as it restructure operations”
Tạm dịch: khi hãng tái cấu trúc hoạt động.
Số người là mức giảm số nhân viên trong báo cáo thường niên, không phải từ một thông báo sa thải. Câu trích là tiêu đề bài báo.
Nguồn: BusinessToday, trích tiêu đề báo (theo Reuters)
-
Meta
23/4/2026
8.000 người
AI là một phần lý do
“as it prioritizes massive investments in artificial intelligence and corporate efficiency”
Tạm dịch: khi hãng ưu tiên đầu tư rất lớn vào AI và vào hiệu quả vận hành.
Lời tóm tắt của báo, không phải câu nguyên văn của công ty.
Nguồn: Fox Business (theo Bloomberg)
-
Microsoft (tháng 7)
6/7/2026
4.800 người
AI là một phần lý do
“Some of the tasks we do every day can now be automated”
Tạm dịch: Một số việc chúng tôi làm hằng ngày giờ đã có thể tự động hoá.
Công ty thừa nhận một số việc đã được tự động hoá, nhưng nói đây không phải chuyện AI thay người.
Nguồn: KOMO/AP, trích bài đăng của công ty
-
Block
26/2/2026
4.000 người
Nêu AI là lý do
“A significantly smaller team, using the tools we’re building, can do more and do it better.”
Tạm dịch: Một đội ngũ nhỏ hơn nhiều, dùng các công cụ chúng tôi đang xây dựng, có thể làm được nhiều việc hơn và làm tốt hơn.
Số người bị sa thải chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số nhân viên. Cổ phiếu của Block tăng sau giờ giao dịch.
Nguồn: The Register, trích thư gửi cổ đông
-
Uber
2/9/2026
3.300 người
Nêu lý do khác
“The layoffs are intended to cut management layers”
Tạm dịch: Đợt sa thải nhằm giảm bớt các tầng quản lý.
Khoảng một phần mười số nhân viên toàn cầu của Uber.
Nguồn: Tech.co
-
Intuit
20/5/2026
3.000 người
AI là một phần lý do
“sharpen focus on its key bets including its AI efforts”
Tạm dịch: tập trung hơn vào các hướng trọng tâm, trong đó có các nỗ lực về AI.
Khoảng một phần sáu nhân viên toàn cầu. Hãng nói muốn tập trung vào các hướng kinh doanh trọng tâm, trong đó có AI.
Nguồn: Reuters qua BNN Bloomberg
-
Atlassian
11/3/2026
1.600 người
AI là một phần lý do
“it would be disingenuous to pretend AI doesn’t change the mix of skills we need”
Tạm dịch: sẽ là thiếu trung thực nếu giả vờ rằng AI không làm thay đổi các kỹ năng chúng tôi cần.
Khoảng một phần mười nhân viên. Công ty nói AI làm thay đổi những kỹ năng họ cần.
Nguồn: Reuters qua Allwork.Space
-
Canva
tuần kết thúc ngày 4/11/2026
1.271 người
Nguồn không nêu lý do
“the company is reducing its global workforce”
Tạm dịch: công ty đang giảm số nhân viên trên toàn cầu.
Hơn một phần năm số nhân viên toàn cầu. Bản tin không nêu lý do.
Nguồn: Crunchbase News
-
Cloudflare
7/5/2026
1.100 người
Nêu AI là lý do
“Cloudflare’s usage of AI has increased by more than 600% in the last three months alone”
Tạm dịch: Mức dùng AI của Cloudflare đã tăng hơn 600% trong ba tháng gần đây.
Doanh thu đạt kỷ lục. Đây là lần sa thải hàng loạt đầu tiên của công ty sau mười sáu năm. Công ty nói đợt sa thải không nhằm giảm chi phí, cũng không dựa trên đánh giá năng lực từng người.
Nguồn: TechCrunch, trích lời lãnh đạo công ty
-
Snap
15/4/2026
1.000 người
Nêu AI là lý do
“rapid advancements in artificial intelligence enable our teams to reduce repetitive work, increase velocity”
Tạm dịch: AI tiến bộ nhanh giúp các nhóm của chúng tôi bớt việc lặp lại và làm nhanh hơn.
Khoảng một phần sáu nhân viên. Hãng cũng ngừng tuyển một số vị trí đang mở.
Nguồn: TechCrunch, trích thư nội bộ được công bố trong hồ sơ nộp Uỷ ban Chứng khoán Mỹ (SEC)
-
Wix
25/5/2026
1.000 người
Nguồn không nêu lý do
“The news follows a weak earnings report and a near-50% collapse in stock price since the beginning of 2026”
Tạm dịch: Tin này đến sau một báo cáo lợi nhuận yếu, và sau khi cổ phiếu giảm gần 50% từ đầu năm 2026.
Câu trích là lời của Tech.co, không phải của Wix. Theo nguồn này, đây là đợt sa thải hàng loạt lớn nhất từ trước tới nay của Wix.
Nguồn: Tech.co
-
monday.com
22/7/2026
600 người
Nói rõ không vì AI
“was not made to reduce costs or replace people with AI”
Tạm dịch: không nhằm giảm chi phí hay thay người bằng AI.
Khoảng một phần năm nhân viên.
Nguồn: Tech.co, trích lời đồng sáng lập
Mô tả ngắn: mười lăm đợt sa thải xếp từ lớn đến nhỏ, từ lời mời nghỉ việc của Microsoft đến đợt sa thải của monday.com; mỗi dòng nêu số người, nhóm lý do và một câu trích nguyên văn.
Xem bảng số liệu
| Hãng | Thời điểm | Số người | Nhóm lý do |
|---|
Nguồn: các bài báo và thông cáo ghi dưới từng dòng, truy cập 6/11/2026. Tôi chưa đọc trực tiếp hồ sơ các hãng nộp cho Uỷ ban Chứng khoán Mỹ (SEC), thông báo sa thải bắt buộc theo luật WARN hay báo cáo thường niên; mọi lời trích đều lấy qua báo chí.
Nhóm lý do do tôi tự xếp dựa trên câu trích, không phải cách nguồn phân loại. Số của Dell và Oracle được suy ra từ mức giảm số nhân viên trong báo cáo thường niên. Số của Microsoft là số người được mời nghỉ, không phải số người đã nghỉ.
Các hãng có lấy tiền trả lương để mua máy chủ không?
Trong bốn hãng lớn, tôi chỉ đọc được báo cáo gốc của Microsoft. Quý đầu năm tài chính 2027, từ tháng 7 đến tháng 9/2026, Microsoft có doanh thu 92,3 tỷ USD, tăng 19%; lợi nhuận ròng 36,6 tỷ USD, tăng 32%. Cùng quý, hãng chi 39,4 tỷ USD mua tài sản và thiết bị, gấp 2,0 lần mức 19,4 tỷ USD cùng quý năm trước. Microsoft cũng sa thải 4.800 người hồi tháng 7. Cuối tháng 10, hãng mời khoảng 60.000 người đủ điều kiện nghỉ việc tự nguyện; Challenger không tính lời mời này vào tổng tháng 10.
Ba hãng còn lại tôi chỉ đọc qua báo chí tài chính, vì trang dành cho nhà đầu tư của họ chặn truy cập tự động. Các báo này đưa dự báo chi vốn năm 2026, tức tiền mua máy chủ, xây trung tâm dữ liệu và tài sản dài hạn khác: Alphabet từ 195 tỷ USD đến 205 tỷ USD, Amazon khoảng 220 tỷ USD, Meta từ 135 tỷ USD đến 145 tỷ USD. Cộng lại được khoảng 550 tỷ USD đến 570 tỷ USD, chưa tính Microsoft. Đây là số dự kiến, chưa phải số đã chi.
Alphabet, Amazon và Meta dự kiến chi hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng năm 2026
Dự báo chi vốn cả năm 2026 do hãng công bố, tỷ USD. Mỗi vạch = 5 tỷ USD; vạch rỗng = phần chênh giữa mức dự báo thấp và mức cao.
Mô tả ngắn: Alphabet dự báo từ 195 tỷ USD đến 205 tỷ USD, Amazon khoảng 220 tỷ USD, Meta từ 135 tỷ USD đến 145 tỷ USD.
Xem bảng số liệu
| Hãng | Mức thấp (tỷ USD) | Mức cao (tỷ USD) |
|---|
Nguồn: HeyGoTrade (Alphabet), Anadolu Agency (Amazon), Hargreaves Lansdown (Meta); đều là nguồn thứ cấp, truy cập 6/11/2026. Microsoft không có trong biểu đồ vì tôi chưa đọc được dự báo cả năm của hãng.
Đây là dự báo của hãng, không phải số đã chi. Trang dành cho nhà đầu tư của Alphabet, Amazon và Meta trả lỗi khi tôi truy cập, nên chưa đối chiếu được với thông cáo gốc.
Khoản chi này làm hao tiền mặt. Trong quý gần nhất, dòng tiền tự do (tiền mặt còn lại sau chi phí và chi đầu tư) của Meta âm 2,1 tỷ USD, của Oracle âm 5,4 tỷ USD (theo BusinessToday). Lợi nhuận ròng của Alphabet giảm 25%, nhưng nguồn tôi đọc nói nguyên nhân là lỗ đầu tư cổ phần, không phải mảng kinh doanh chính. Hai việc xảy ra cùng lúc chưa chắc là nhân quả: chưa có gì chứng minh các hãng sa thải để lấy tiền xây hạ tầng.
Regardless of whether individual jobs are being replaced by AI, the money for those roles is
Tạm dịch: Dù từng vị trí có bị AI thay thế hay không, thì tiền trả cho các vị trí đó đang được chuyển sang AI.
Andy Challenger, Challenger, Gray & Christmas, báo cáo tháng 4/2026
Nhận xét này đúng dù AI đã làm thay được việc của người lao động hay chưa. Nó chỉ nói tiền chuyển đi đâu, không trả lời câu hỏi của bài.
AI có thật sự làm thay việc của người bị sa thải không?
Đây là chỗ yếu của cả hai cách giải thích. Tháng 1, công ty phân tích kinh tế Oxford Economics cho rằng một số hãng đổ cho AI để biến tin sa thải thành tin tốt, thay vì thừa nhận đã tuyển quá nhiều. Theo họ, nếu AI đang thay người trên diện rộng thì năng suất phải tăng nhanh hơn, mà thường không như vậy. Tháng 2, nhóm nghiên cứu Yale Budget Lab viết rằng tác động của AI lên thị trường việc làm phần lớn vẫn là phỏng đoán. Tháng 9, Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York ghi nhận hơn 60% công ty dịch vụ trong vùng đã dùng AI, nhưng sa thải vẫn hiếm. Cả ba tôi chỉ đọc qua tạp chí Fortune hoặc bản tóm tắt.
Phía cho rằng AI chỉ là cái cớ có hai điểm yếu. Thứ nhất, báo cáo của Oxford và Yale ra đời trước đỉnh tháng 5. Oxford dẫn số của Challenger: gần 55.000 việc làm bị cắt với lý do AI trong mười một tháng đầu năm 2025. Năm nay con số đó đã là 121.401 việc làm, nên nhận xét ấy không còn đúng với năm 2026. Thứ hai, những hãng nói rõ AI là lý do cho biết họ thấy thay đổi ngay trong công ty: Cloudflare nói mức dùng AI nội bộ tăng hơn 600% chỉ trong ba tháng. Đây là lời của chính doanh nghiệp, chưa ai kiểm chứng độc lập, nên tôi không coi là bằng chứng, nhưng cũng không bỏ qua.
Số liệu tuyển dụng cho một tín hiệu chắc hơn. Chỉ số tin tuyển dụng phát triển phần mềm của trang việc làm Indeed là 81,58 vào ngày 30/10, so với mốc 100 đầu tháng 2/2020, tức thấp hơn khoảng 18%. Ngày 30/6, khoảng cách còn lớn hơn: 27%. Sau đó chỉ số tăng lại, và Indeed cho rằng các vị trí liên quan AI có thể góp phần lớn vào mức tăng này. Theo tôi, nhu cầu tuyển kỹ sư phần mềm năm nay không sụp đổ vì AI; nó đang chuyển sang loại vị trí khác, và đã thấp từ trước các đợt sa thải năm 2026.
Tin tuyển dụng phát triển phần mềm ở Mỹ giảm mạnh sau 2022, mới hồi phục một phần
Chỉ số tin tuyển dụng phát triển phần mềm của Indeed, Mỹ, 1/2/2020 = 100. Mỗi vạch = ngày cuối một tháng.
Mô tả ngắn: chỉ số tăng vọt đầu năm 2022, giảm sâu đến giữa năm 2025, rồi hồi phục đến 81,58 vào ngày 30/10/2026, thấp hơn mốc 100 của tháng 2/2020.
Xem bảng số liệu
| Ngày cuối tháng | Chỉ số |
|---|
Nguồn: Indeed Hiring Lab qua FRED, chuỗi IHLIDXUSTPSOFTDEVE (tải tệp CSV ngày 6/11/2026).
FRED là cơ sở dữ liệu kinh tế của Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis; Hiring Lab là nhóm nghiên cứu của Indeed. Số liệu gốc có theo từng ngày; biểu đồ chỉ lấy ngày cuối mỗi tháng. Bài tổng quan tháng 6 của Hiring Lab nói chỉ số thấp hơn mốc 2020 khoảng 30% hoặc hơn, còn số liệu trên FRED ghi thấp hơn khoảng 27% vào 30/6. Tôi chưa giải thích được chênh lệch này.
Việt Nam chưa có số liệu chính thức về sa thải công nghệ năm 2026
Tôi không tìm được số liệu chính thức nào, nên bài không có con số sa thải nào cho Việt Nam. Tôi cũng không lấy số liệu Mỹ để suy ra tình hình Việt Nam.
ITviec, một trang tuyển dụng ngành IT, cho biết trung bình mỗi ứng viên nộp nhiều hồ sơ hơn, từ 6,1 lên 7,5, trong khi số lời mời nhận việc vẫn ở mức 2,7. Đây là số liệu nội bộ của ITviec, không nêu cách tính. Cũng theo ITviec, 96,8% người làm IT dùng AI hằng ngày và 65,1% tổ chức dự định tăng ngân sách cho AI trong mười hai tháng tới. Báo VnEconomy dẫn số của RationalFX: từ 1/1 đến 1/4/2026, thế giới có 78.557 việc làm công nghệ bị cắt; đây là số toàn cầu, không phải của Việt Nam. Cùng bài, một lãnh đạo mảng AI của Cognizant nói câu đúng cho cả bài này: “Không phải lúc nào các đợt cắt giảm cũng phản ánh hiệu quả thực tế của AI”.
Số liệu cho phép kết luận ba điều, nhưng chưa đủ cho hai điều
Ba điều sau có số liệu ủng hộ. Một, ngành công nghệ Mỹ sa thải nhiều hơn năm ngoái, trong khi tổng của mọi ngành giảm; mức giảm chung trông lớn vì năm ngoái khối chính phủ cắt rất nhiều. Hai, năm 2026 nổi bật với vài đợt sa thải rất lớn. Ba, từ mùa hè doanh nghiệp ít nêu AI làm lý do hơn hẳn, trong khi chi tiêu cho hạ tầng tăng.
Hai điều sau thì chưa đủ số liệu. Một là AI đã làm thay việc của chính những người bị sa thải: bằng chứng ủng hộ đến từ lời các công ty, bằng chứng phản bác phần lớn có từ trước đỉnh tháng 5, và cả hai tôi chỉ đọc qua nguồn thứ cấp. Hai là bất cứ kết luận nào về Việt Nam, nơi chưa có số liệu.
Mỗi đơn vị trong các biểu đồ là một người từng có việc làm, có tiền nhà phải trả, có gia đình phải tính lại chi tiêu. Số liệu không cho biết vì sao từng người mất việc. Nhưng tôi nghĩ khi một hãng giải thích quyết định sa thải, cần hỏi lại bằng chứng, nhất là khi lý do là “máy làm được” trong lúc nhiều hãng lớn tăng mạnh chi tiêu cho hạ tầng. Đó là quan điểm của tôi, không phải kết luận của số liệu.